Hayvan Hakları

Hayvan Hakları

Hayvan Hakları

Havyanlar, dünya üzerinde yaşam hakkı olan her canlı gibi hakları bulunan varlıklardır. Yapılan uluslararası anlaşmalar ile yaşam alanları ve can güvenlikleri teminat altına alınan hayvanlara yapılan hak ihlalleri kanunlara göre suçtur. Uluslararası yapılan anlaşmalara uyan tüm ülkeler çeşitli kanunlarla hayvanların doğal ortamlarında huzurlu bir ortamda yaşamaları için onların haklarını güvence altına alır.

 

 Hayvan hakları nelerdir?

 

 Dünyanın hemen hemen her yerinde hayvanlara pek çok hak tanınmıştır. Bu hakların temelinde doğal yaşam koşullarının korunma amacı ve hayvanlara karşı şiddetin önüne geçilmesi yatmaktadır. Yasalarla belirlenmiş olan haklar ise kısaca şunlardır;

 - Yaşam hakları: Hayvanların yaşam hakkı vardır. Vahşi veya evcil hayvan olmasına bakmaksızın her hayvanın bulundukları doğa içerisinde özgürce yaşama hakkı vardır. Hiçbir şekilde hayvanların yaşam hakkı gasp edilemez. Eğer hayvan öldürülmek zorundaysa (kanser veya bazı hayvan hastalıklarında hayvanlar uyutulmak zorunda kalıyor) bu işlem acısız bir şekilde yapılmalı, işkence edilmemelidir.

 - Doğal yaşam hakları: Yabani hayvanlar, iklim özelliklerine göre doğa da yaşam hakkına sahiptir. Hiçbir yabani ve vahşi hayvan izin alınmaksızın doğal ortamından mahrum bırakılamaz. Eğer bir eğitim amacı ile alınacaksa da bu devletin vereceği belli izinlerle yapılabilir.

 - Üreme: Her havyan kendi döngüsü içerisinde üreme hakkına sahiptir. Bu hakları ellerinden alınamaz.

 - İş gücü: Bazı hayvanlar iş amaçlı da kullanılmaktadır. Ancak hiçbir hayvan kaldıramayacağı bir iş yükünün altına verilemez. Eğer iş amaçlı kullanılıyorsa o hayvan için uygun koşullar oluşturulmalıdır.

 - Bilimsel deneyler: Hiçbir hayvan bilimsel bir deneyde kobay olarak kullanılamaz. Hayvanlara kaldıramayacaklarından fazla ilaç ve kimyasal maddeler verilemez, enjekte edilemez.

 - Beslenme: Hayvanlar beslenme haklarından mahrum bırakılamaz.

 - Fiziki şiddet: Hiçbir hayvana fiziki şiddet uygulanamaz. Cinsel istismar da hayvan haklarına aykırıdır.

 - Soykırım: Hiçbir yabani ve evcil hayvan soykırıma maruz bırakılamaz. Her hayvanın kendi yaşam alanı içerisinde kolonisi ile birlikte yaşama hakları vardır.

 

 Tabiat parklarının korunması

 

 Bazı göçebe hayvanların güzergahları üzerinde bulunan ve kısa sürede olsa göçlerine ara verdikleri ya da yılın belli mevsimlerinde göç ettikleri ve yaban hayvanlarının yaşadığı yerlere tabiat parkları adı verilmektedir. Tabiat parkları da devletin koruma alanları içerisinde yer alır. Kuşların göçlerini sorunsuz bir biçimde tamamlamaları için de yine Milli Parklar ve Tabiat Parkları Koruma yönetmelikleri vardır. Örnek olarak; İstanbul'un Büyükçekmece ilçesinde bulunan Büyükçekmece Gölü'nün bir kısmı sonbahar mevsiminde göç aldığı için devlet tarafından koruma altına alınmıştır. Bu alana insanların girmesi ve müdahale etmeleri kesinlikle yasaktır. Kuşlar göç zamanları gelene kadar bu alanda rahatlıkla yaşayabilir ve üreyebilirler.

 

 Kümes Hayvanlarına ilişkin haklar

 

 Kümes yetiştiriciliği hakkında da kaz, ördek, tavuk, horoz gibi hayvanların bir takım hakları yine yasalarla güvence altına alınmıştır. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanununa göre kümes hayvanları da koruma altına alınmıştır. Ayrıca Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'nın yayınladığı yönetmeliklere göre de kümes hayvanlarının bakımı, yetiştirilmesi, satışı ve kesimleri belli usullere ve yasal dayanaklara oturtulmuştur. Gıda, Tarım ve Hayvanlık Bakanlığı'nın yönetmeliklerine göre;

 - Kümes hayvanı yetiştiriciliği, ticareti ve bakımları devlet kontrolünde yapılmalıdır. Kümesler, devletin belirlediği esaslara göre tasarlanmalıdır.

 - Kümes hayvanı yetiştiriciliğinde kullanılacak olan yemler devletin denetimine tabiidir. Hayvanlara kimyasal içerikli, gelişimlerini etkileyecek olan yemler verilemez. Verilmesi halinde yönetmeliklere göre suçtur ve cezai yaptırımı vardır.

 - Kümes hayvanlarının fiziksel yapıları, verim alınabilmesi açısından değiştirilemez Bacakları ve kanatları kırılamaz, gagaları kesilemez.

 

 Hayvanların sağlık hakları

 

 İnsanların olduğu gibi hayvanlarında sağlık hakları bulunmaktadır. Yaralı bir hayvan maddi bir menfaat beklenmeksizin devletin ve belediyelerin ücretsiz bakım evlerinde tedavileri bitirilene kadar korunma altında tutulmalıdır. Ayrıca, özel veterinerlerinde denetimleri yine devlet tarafından sağlanmaktadır. Devletin verdiği yetki belgesi olmayan hayvan sağlığı kuruluşlarına cezai yaptırım uygulanmaktadır. Yine devlet desteği ile hayvanların olması gereken aşıları ücretsiz bir şekilde yapılabilmektedir.

 

 Vahşi hayvanların hakları

 

 Yabani ve vahşi olarak tabir edilen canlılarında hayvan hakları bulunmaktadır. Çeşitli yönetmeliklerle vahşi hayvanlar da korunma altına alınmış durumdadır.

 - Hiçbir vahşi hayvan üreme hakkından yoksun bırakılamaz.

 - Hiçbir vahşi hayvan derisi için avlanamaz. Av izinleri belli yasalara göre sınırlandırılmıştır.

 - Hiçbir vahşi hayvanın yaşam koşulları değiştirilemez. Her vahşi ve yabani hayvan kendisine ait olan doğal ortamlarda yetişmelidir.

 Vahşi hayvanlar örnek olarak tarantula ve yılan cinsi sürüngenler evcil hayvanlar değillerdir. Ancak onlara tanınan hayvan hakları ile bazı türleri kısıtlı alanlarda yaşadığı için evlerde beslenmesine, teraryum da bakılmasına izin verilmektedir. Bu izinlerin hepsi İl Tarım Müdürlükleri'nin denetimine tabiidir. Hiçbir sürüngen, İl Tarım Müdürlüğü'nün onayı dışında evlerde beslenemez. Bu türler veterinerler tarafından belirlenerek yıllık kontrol ve bakımlarının yapılması şartı ile evde bakımına izin verilen türlerdir. Genel olarak eğitim ve üremelerinin daha sağlıklı bir biçimde gerçekleşmesi adına yapılacak olan gözlem niteliğindeki izinler müdürlük yetkililerince kabul edilmektedir.

 

 Deniz canlıların hakları

 

 Deniz canlıları da karadaki hayvan hakları kapsamında aynı hak ve hürriyetlere sahiptir. Avlanma yasağı ile mevsiminden önce hiçbir balık avlanamaz. İnsan için besin değeri olmayan balıklar avlanamaz. Süs balığı olarak alınan hayvanların devlet kontrolünde satılması gerekmektedir. Nesli tükenmekte olan veya akvaryumda yaşayamayacak nitelikteki balıklar evlerde beslenemez. Beslenmesi suçtur. Avlanma mevsimi haricinde herhangi bir deniz canlısının doğal ortamından koparılması da yine suçtur.

 

 Hayvan ticareti

 

 Hayvanların pet shop denilen yerlerde ticareti yapılması kısmen yasaldır. Bu gibi yerlerde sadece evlerde bakımı yapılabilecek hayvanlar satılabilir. Süs balıkları, süs köpekleri ve kedilerin satışı yapılmaktadır. Bu işyerleri denetime tabiidir hayvan hakları korunmasının ve hayvanların sağlıklı bir şekilde satışının yapılabilmesi için kontrol halinde tutulur. Bazı hayvanların satışı yasak olduğu gibi süs kedisi ve ya köpeği olmasına rağmen belli bir yaşı geçmiş hayvanlarında satışı yine yasaktır.

 

 İlgili kurumlar

 

 Devlet tarafından hayvan hakları uygulamasında yetkili kurumlar bulunmaktadır. Gıda, Tarım, Hayvanlık Bakanlığı, İl Tarım Müdürlükleri, İl Hayvan Koruma Kurulları, Büyükşehir ve ilçe belediyeleri hayvan haklarının korunmasında yetkili kurumlardır. Ayrıca hayvan haklarının ihlali konusunda 155 numaralı telefonla Emniyet Genel Müdürlüğü'ne ve 156 numaralı telefonla Jandarma Genel Komutanlığı'na ihbarlarda bulunulabilir. Kolluk kuvvetleri, hayvan haklarının ihlalinde yetkili kurumlardır.

 

 Evrensel bildirge ve kanunlar

 

 Doğada yaşayan her türlü canlı için 15 Ekim 1978 yılında Fransa'nın Paris kentinde UNESCO tarafında Hayvan Hakları Evrensel Bildirgesi yayınlanmıştır. Türkiye'de ise TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilen 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu 26 Haziran 2004'te yürürlüğe girmiştir. Kanun kapsamında evcil ve yabani hayvanlarla ilgili hakları ve uygulanacak cezai tedbirleri içermektedir. Öte yandan ülkemizde Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'nın yayınladığı yönetmenlik ve mevzuatlarla da hayvan hakları koruma altına alınmıştır.

 

 Hayvanlara karşı işlenen suçların yaptırımları

 

 Hayvanlara karşı yapılan işkence, öldürme, cinsel taciz, zehirleme ve soykırım her ülkede kendi kanunları içerisinde suç sayılmaktadır. Birçok ileri gelişmiş ülkede hayvanlara yapılan zulümler hapis cezası ile cezalandırılmaktadır. Türkiye'de ise herhangi bir hapis yaptırımı bulunmamaktadır. Ancak hayvanlara karşı işlenen suçlar para cezası ile cezalandırılır. Öte yandan hayvanların satışı ve yetiştirilmesi gibi ticaret konularında yönetmeliklere uymayan işyerleri kapatılarak ruhsatları iptal edilir, yetki belgeleri ellerinden alınır.

 


E-Posta Bülteni

Abone olarak güncel bilgileri kaçırmadan hemen email adresinize alabilirsiniz.